خلاصه مطلب
- داده شخص اول داده ای است که کسب و کار شما مستقیم از مشتری ها و بازدیدکننده های خودش جمع میکند: ایونت های سایت و اپ، سفارش ها، ثبت نام ها، پرونده های CRM و جواب نظرسنجی. فقط در این داده است که منبع، رضایت و تعریف هر فیلد دست خودتان است.
- مشکل سنجش، حافظه مرورگر است نه «مرگ کوکی». سافاری همه کوکی های شخص ثالث را میبندد و کوکی هایی را که با جاوااسکریپت ساخته شده اند بعد از ۷ روز بی تعاملی پاک میکند، ولی کروم در مهر ۱۴۰۴ (اکتبر ۲۰۲۵) انتخاب کوکی شخص ثالث را دست کاربر نگه داشت.
- مفیدترین داده شخص اول برای سنجش همان داده های ساده است: جدول سفارشی که منبع کمپین اولین ورود را کنار هر سفارش نگه میدارد، شناسه کاربر برای کاربرانی که لاگین کرده اند، مرحله لیدها در CRM و جواب سوال «از کجا با ما آشنا شدید؟».
- داده را با رضایت جمع کنید، فقط چیزی را نگه دارید که به تصمیمی وصل است و وقتی آن را به پلتفرم تبلیغاتی میدهید هش شده بفرستید؛ کاری که enhanced conversions گوگل ادز با SHA256 انجام میدهد.
- منبع هر سفارش را همان لحظه ثبت سفارش در دیتابیس بنویسید. گزارش کانالی که بعدا از روی کوکی ساخته شود، چیزی را که مرورگر پاک کرده برنمیگرداند.
داده شخص اول (first-party data) اطلاعاتی است که کسب و کار شما مستقیم از بازدیدکننده ها و مشتری های خودش جمع میکند: کاری که روی سایت و اپ میکنند، چیزی که میخرند، اطلاعاتی که موقع ثبت نام میدهند و چیزی که تیم فروش و پشتیبانی ثبت میکند. اهمیت این داده برای سنجش مارکتینگ هر سال بیشتر میشود، چون تنها داده ای است که منبع، رضایت و تعریفش دست خودتان است و تنظیمات حریم خصوصی مرورگر نمیتواند بعدا پاکش کند. این راهنما میگوید داده شخص اول چه فرقی با داده شخص دوم و سوم دارد، کدام داده ها واقعا سنجش را بهتر میکنند و چطور آن ها را با رضایت کاربر جمع کنید.
داده شخص اول اطلاعاتی است که یک کسب و کار مستقیم از مخاطب خودش و از کانال های متعلق به خودش جمع میکند؛ مثل سایت، اپ، صفحه پرداخت، CRM، پشتیبانی و نظرسنجی.
داده شخص اول چیست و چه فرقی با داده شخص دوم و سوم دارد؟
داده شخص اول را خودتان از کسانی جمع میکنید که با شما سروکار داشته اند. داده شخص دوم همان داده شخص اول یک شرکت دیگر است که طبق توافق مستقیم در اختیارتان میگذارد؛ مثلا مارکت پلیسی که گزارش فروش محصولات شما را به خودتان میدهد. داده شخص سوم را شرکتی جمع کرده که هیچ رابطه مستقیمی با آدم های داخلش نداشته و معمولا از ترکیب منابع زیاد ساخته شده؛ ردگیری منبع و رضایت آن از همه سخت تر است.
| شخص اول | شخص دوم | شخص سوم | |
|---|---|---|---|
| چه کسی جمع میکند | خودتان | یک شریک، از مشتری های خودش | یک شرکت داده، از منابع زیاد |
| مثال رایج | سفارش ها، ایونت های سایت، ثبت نام، مرحله لید در CRM، نظرسنجی | گزارش فروش مارکت پلیس، لیست یک شریک در کمپین مشترک | سگمنت مخاطب خریداری شده، پروفایل علاقه و جمعیت شناسی |
| میدانید چطور جمع شده؟ | بله | فقط همان قدر که شریک بگوید | به ندرت |
| تعریف فیلدها دست شماست؟ | بله | نه | نه |
| کاربرد در سنجش | لایه پایه | مکمل کانالی که مال شما نیست | حداکثر برای هدف گیری، نه اثبات نتیجه |
ملاک تفاوت، رابطه است نه فناوری. کوکی ای که دامنه خودتان میسازد شخص اول است؛ همان نوع کوکی اگر از دامنه یک شبکه تبلیغاتی روی صفحه شما ساخته شود شخص ثالث است. شماره موبایلی که مشتری در صفحه پرداخت وارد میکند داده شخص اول است، حتی وقتی بعدا آن را هش شده به یک پلتفرم تبلیغاتی بدهید.
چرا داده شخص اول برای سنجش مهم تر شده است؟
چون مرورگرها مدام زمانی را که یک اسکریپت میتواند بازدیدکننده را بشناسد کوتاه تر میکنند، ولی سفارش های دیتابیس شما سر جایش میماند. جمله رایج «کوکی دارد میمیرد» نصفش درست است و تصمیم غلط میسازد؛ پس بهتر است دقیق بگوییم چه چیزی عوض شده:
- سافاری کوکی شخص ثالث را کامل میبندد. مستندات WebKit میگوید Intelligent Tracking Prevention «به طور پیش فرض همه کوکی های شخص ثالث را میبندد» و این بستن هیچ استثنایی ندارد (WebKit).
- سافاری کوکی های اسکریپتی خودتان را هم محدود میکند. همان صفحه میگوید همه کوکی هایی که با جاوااسکریپت ساخته شده اند، به اضافه localStorage، IndexedDB و بقیه حافظه قابل نوشتن با اسکریپت، بعد از ۷ روز بدون تعامل کاربر پاک میشوند. اگر سافاری سایت ارجاع دهنده را ردیاب تشخیص دهد که لینک ها را پارامترگذاری میکند، کوکی های جاوااسکریپتی صفحه فرود فقط ۲۴ ساعت میمانند (WebKit).
- پنهان کردن سرور شخص ثالث پشت زیردامنه خودتان هم راه فرار نیست. از آبان ۱۳۹۹ (نوامبر ۲۰۲۰) سافاری کوکی پاسخ های شخص ثالثی را که پشت CNAME پنهان شده اند به ۷ روز محدود میکند (WebKit).
- کروم کوکی شخص ثالث را حذف نکرد. گوگل در مهر ۱۴۰۴ (اکتبر ۲۰۲۵) نوشت کروم روش فعلی، یعنی دادن انتخاب کوکی شخص ثالث به کاربر، را حفظ میکند و چند فناوری Privacy Sandbox از جمله Attribution Reporting API، Protected Audience و Topics را بازنشسته میکند (Privacy Sandbox).
نتیجه اینکه کاربر سافاری که بعد از هشت روز برگردد، برای هر تگی که به کوکی جاوااسکریپتی تکیه دارد معمولا کاربر جدید است. بنر رضایت و ادبلاکر را هم که اضافه کنید، فاصله بیشتر میشود. چیزی که کامل میماند سفارش داخل دیتابیس، حساب داخل جدول کاربران و لید داخل CRM است. این ها لنگری اند که باید هر گزارش مبتنی بر تگ را با آن ها تطبیق دهید، همان کاری که راهنمای ردیابی تبدیل با عدد پلتفرم های تبلیغاتی میکند.
کدام داده شخص اول را برای سنجش مارکتینگ جمع کنیم؟
از داده هایی شروع کنید که جواب میدهند «کدام هزینه کدام فروش را آورد»، نه از هر چیزی که میشود ذخیره کرد. پنج نوع داده بیشترین ارزش را دارند:
- سفارش همراه با منبعش. موقع ساختن سفارش، source، medium و campaign پارامترهای UTM همان بازدیدی را که سشن را شروع کرده، به اضافه یک شناسه تراکنش ثابت، در ردیف سفارش ذخیره کنید. فیلدی که لحظه خرید ذخیره شده، حتی اگر مرورگر فردا همه کوکی ها را پاک کند، باقی میماند. برای اینکه این فیلد قابل استفاده باشد تگ گذاری باید یکدست باشد؛ راهنمای پارامترهای UTM همین را توضیح میدهد.
- شناسه کاربر برای کسانی که لاگین کرده اند. وقتی کسی وارد حسابش شد، شناسه حساب خودتان بازدیدهای موبایل و لپ تاپ او را یکی میکند؛ کاری که هیچ کوکی ای بین دو دستگاه نمیتواند. با همین شناسه است که موقع حساب کردن ارزش طول عمر مشتری بر اساس کوهورت خریدهای بعدی هر مشتری را کنار خرید اولش جمع میزنید.
- ایونت های سایت خودتان. دیدن محصول، افزودن به سبد، ارسال فرم و ثبت نام، با نام و پارامترهایی که طبق یک پلن تعریف شده اند. راهنمای ترکینگ رویداد سایت نشان میدهد این پلن را چطور بنویسید که گزارش ها تمیز بمانند.
- مرحله لیدها در CRM. برای کسب و کاری که لید جمع میکند، پر شدن فرم پول نیست. مرحله «واجد شرایط» و «بسته شده»، همراه با منبع اولیه همان لید، است که اجازه میدهد کانال ها را با هزینه هر مشتری مقایسه کنید نه هزینه هر فرم.
- جواب خود مشتری. یک سوال اختیاری در صفحه پرداخت یا ثبت نام: «از کجا با ما آشنا شدید؟». این سوال کانال هایی را میگیرد که هیچ تگی نمیبیند: معرفی دوست، پست یک کانال تلگرامی که روی گوشی دیگری خوانده شده، یا پیجی که فقط اسم شما را برده است.
چیزی که لازم نیست: فیلدی که نمیتوانید بگویید به کدام تصمیم کمک میکند. هر فیلد شخصی اضافه مسئولیت نگهداری و توضیح دادن بیشتری میآورد و چیزی به گزارش کانال اضافه نمیکند.
داده شخص اول را چطور با رضایت کاربر جمع کنیم؟
طوری جمع کنید که بتوانید روی همان صفحه به مشتری توضیحش دهید. در عمل این چند قدم کافی است:
- قبل از اجرای ترکینگ غیرضروری اجازه بگیرید. بنر رضایت تعیین میکند کدام تگ آنالیتیکس و تبلیغاتی اجازه اجرا دارد. قبل از اینکه به روند گزارش ها اعتماد کنید، اندازه بگیرید بنر چقدر از داده را حذف میکند؛ راهنمای رضایت کوکی و آنالیتیکس نشان میدهد نرخ رضایت را چطور بسنجید و برای هر کانال جدا اصلاح کنید. اگر بنر و تراکر از یک ابزار باشند، انتخاب کاربر واقعا اجرا میشود و روی هر ردیف داده ثبت میماند؛ مدیریت رضایت کوکی ادپیکس همین کار را میکند و گزارش رضایتی نگه میدارد که میشود از آن خروجی گرفت.
- منبع را سمت سرور و در لحظه مهم ذخیره کنید. پارامترهای UTM را موقع ورود بخوانید، تا آخر سشن نگه دارید و موقع ساخته شدن سفارش یا لید در همان رکورد بنویسید. برای این کار کوکی ای لازم نیست که بعد از بازدید بماند.
- خرید را از سرور هم بفرستید، نه فقط از مرورگر. ایونت خرید سمت سرور با ادبلاکر یا بسته شدن تب گم نمیشود؛ ولی هر سفارش فقط باید از یک مسیر گزارش شود وگرنه درآمد دوبار شمرده میشود. راهنمای ترکینگ سمت سرور میگوید اول کدام ایونت ها را به سرور ببرید و سرور تگ منیجر چه چیزی به این اضافه میکند.
- فیلدهای شخصی را قبل از اشتراک گذاری هش کنید. وقتی داده مشتری را به پلتفرم تبلیغاتی میفرستید، هش شده بفرستید. برای نمونه enhanced conversions گوگل ادز داده شخص اول مشتری مثل ایمیل را قبل از ارسال با الگوریتم SHA256 هش میکند تا دقت سنجش تبدیل بالا برود (راهنمای گوگل ادز).
- بنویسید چه کسی به چه چیزی دسترسی دارد. یک یادداشت کوتاه داخلی درباره اینکه چه فیلدهایی دارید، چرا، تا کی نگهشان میدارید و چه کسی میبیندشان حداقل کار است. قوانین حفاظت از داده در هر کشور فرق دارد؛ قوانینی را که درباره مشتری های شما صدق میکند بررسی کنید. این راهنما مشاوره حقوقی نیست.
مثال عددی: ساختن دوباره گزارش کانال ها از روی سفارش های خودتان
عددهای این مثال فرضی اند. فرض کنید یک فروشگاه اینترنتی در یک ماه ۱٬۲۰۰ سفارش پرداخت شده در دیتابیس دارد. ابزار آنالیتیکس فروش ۸۴۰ تا از آن ها را به یک کانال نسبت میدهد و ۳۶۰ سفارش «مستقیم» یا بی منبع میماند.
تیم دو تغییر شخص اول میدهد: مقدارهای UTM سشن را موقع پرداخت در ردیف سفارش ذخیره میکند و یک سوال اختیاری «از کجا با ما آشنا شدید؟» به صفحه تشکر اضافه میکند. ماه بعد، باز با ۱٬۲۰۰ سفارش:
| کانال | سفارش هایی که تگ نسبت داد | سفارش از جدول سفارش ها (UTM ذخیره شده) | به اضافه جواب نظرسنجی روی سفارش های بی منبع | هزینه تبلیغ (تومان) | هزینه هر سفارش با عدد تگ | هزینه هر سفارش با جدول سفارش + نظرسنجی |
|---|---|---|---|---|---|---|
| تبلیغات گوگل | ۳۱۰ | ۳۶۰ | ۳۷۵ | ۹۰ میلیون | ۲۹۰ هزار | ۲۴۰ هزار |
| تبلیغات اینستاگرام | ۱۸۰ | ۲۶۰ | ۳۰۰ | ۹۰ میلیون | ۵۰۰ هزار | ۳۰۰ هزار |
| پیامک | ۱۵۰ | ۱۷۰ | ۱۷۵ | ۵ میلیون | ۳۳ هزار | ۲۹ هزار |
| ارگانیک و بقیه | ۲۰۰ | ۲۳۰ | ۲۷۰ | — | — | — |
| بی منبع | ۳۶۰ | ۱۸۰ | ۸۰ | — | — | — |
حساب اینستاگرام: ۹۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ÷ ۱۸۰ = ۵۰۰٬۰۰۰ تومان برای هر سفارش با عدد تگ، و ۹۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ÷ ۳۰۰ = ۳۰۰٬۰۰۰ تومان وقتی جدول سفارش ها و نظرسنجی را هم بشمارید. تگ درباره سفارش هایی که دیده بود اشتباه نکرده بود؛ خریدارهایی را ندیده بود که تا لحظه پرداخت کوکی شان پاک شده بود، یا پست را روی گوشی دیده و با لپ تاپ خریده بودند. تیمی که فقط گزارش تگ را بخواند، هزینه هر سفارش اینستاگرام را دو سوم بیشتر از واقعیت میبیند (۵۰۰ هزار به جای ۳۰۰ هزار تومان) و شاید این کانال را قطع کند. برای اینستاگرام، راهنمای سنجش تبلیغات اینستاگرام نشان میدهد سشن تگدار، کد اختصاصی هر اینفلوئنسر و منبعی را که خود مشتری اعلام میکند چطور در یک رکورد سفارش کنار هم بگذارید و تکراریها را با شناسه سفارش حذف کنید.
دو احتیاط این حساب را منصف نگه میدارد. جواب نظرسنجی را خود مشتری میدهد و کانال های به یادماندنی را بیش از حد سهم میدهد؛ پس از آن فقط برای جا دادن سفارش های بی منبع استفاده کنید، نه برای بازنویسی سفارش هایی که منبع دارند. و هیچ کدام از این ستون ها ثابت نمیکند تبلیغ باعث فروش شده؛ برای آن به گروه کنترل نیاز دارید که راهنمای تست افزایشی توضیحش میدهد.
داده شخص اول را با پلتفرم های تبلیغاتی چطور استفاده کنیم؟
در دو جهت و با احتیاط. رو به بیرون، داده تبدیل را هش شده به پلتفرم برمیگردانید تا روی سفارش واقعی بسنجد و بید کند، نه فقط روی چیزی که پیکسلش دیده است؛ enhanced conversions گوگل ادز یک نمونه مستند این کار است (راهنمای گوگل ادز). رو به داخل، تبدیل هایی را که پلتفرم ادعا میکند با جدول سفارش ها مقایسه میکنید و قبل از اعتماد به هزینه هر خرید (CPA) هر پلتفرم، حساب میکنید چقدر بیشتر یا کمتر از واقعیت ادعا میکند. اگر حساب تبلیغاتی دارید، دسترسی کاربران و آگهی دهنده های ایرانی به این سرویس ها را هم ریسکی بدانید که باید بررسی کنید؛ راهنمای ریسک های گوگل آنالیتیکس در ایران همین نگاه را برای آنالیتیکس دارد.
یک قاعده را نگه دارید: جدول سفارش ها حقیقت است و هر پلتفرم فقط یک نما از آن. اگر پلتفرمی برای ماهی که دیتابیس شما ۳۰۰ سفارش از آن کانال نشان میدهد ۴۰۰ تبدیل گزارش کند، نسبت ۱٫۳۳ عددی است که باید پیگیری شود، نه معمایی برای بحث. راهنمای مدل های اتریبیوشن توضیح میدهد چرا این دو عدد حتی وقتی هر دو سیستم درست کار میکنند با هم فرق دارند.
ادپیکس کجای کار با داده شخص اول قرار میگیرد؟
ادپیکس پلتفرم آنالیتیکس وب برای تیم های ایرانی است: گزارش های هم سطح گوگل آنالیتیکس (ریل تایم، منابع ورودی، رفتار کاربران، قیف تبدیل و فروش) به علاوه لایه سنجش مارکتینگ، روی زیرساخت داخل ایران و با داشبورد فارسی. در بحث داده شخص اول، مهم ترین بخش این است که داده کجا نگه داری میشود و مال کیست. ادپیکس ایونت ها را با تگ سایت خودتان جمع میکند، بازدیدهای یک کاربر را از دستگاه ها و کانال های مختلف به صورت یک مسیر نشان میدهد، داده را داخل ایران نگه میدارد و هر وقت بخواهید میتوانید از آن خروجی بگیرید. بنر رضایت کوکی در همه پلن ها، حتی پلن رایگان، هست و دسترسی API برای بردن داده به سیستم های خودتان از پلن Starter شروع میشود. اگر قانون یا سیاست داخلی شرکت میگوید داده آنالیتیکس باید روی سرور خودتان باشد، راه نصب روی سرور خودی ماتومو On-Premise است؛ مقایسه ماتومو و گوگل آنالیتیکس نشان میدهد این مالکیت چه سروری و چقدر نگهداری لازم دارد.
ادپیکس کنار گوگل آنالیتیکس کار میکند و تداخلی ندارد؛ پس میتوانید هر دو را با جدول سفارش هایتان مقایسه کنید و بعد تصمیم بگیرید. اگر هنوز فقط GA4 دارید، راهنمای خروجی گرفتن از گوگل آنالیتیکس نشان میدهد چطور از تاریخچه تان نسخه نگه دارید و راهنمای ترکینگ سایت داده شخص اول را در یک پلن ترکینگ کامل جا میدهد. قدم اول هزینه ای ندارد: همین هفته یک ستون منبع به جدول سفارش هایتان اضافه کنید و آخر ماه آن را با گزارش کانال های آنالیتیکس مقایسه کنید.
لینکساز UTM
لینک کمپینها را نشانهگذاری کنید تا هر کلیک به کانال درست نسبت داده شود. پلن رایگان ادپیکس برای هر سایت تا ۱۰۰ هزار بازدید صفحه در ماه، بدون کارت بانکی. راهاندازی کمتر از پنج دقیقه طول میکشد.
پرسشهای متداول
داده شخص اول چیست؟
داده شخص اول (first-party data) اطلاعاتی است که یک کسب و کار مستقیم از مخاطب خودش و از کانال هایی که مال خودش است جمع میکند؛ مثل ایونت های سایت و اپ، خریدها، ثبت نام حساب کاربری، پرونده های CRM، گفتگوهای پشتیبانی و نظرسنجی ها. چون خود کسب و کار این داده را جمع کرده، منبع، رضایت گرفته شده و تعریف هر فیلد را میداند.
چند مثال از داده شخص اول بزنید.
سفارش های دیتابیس فروشگاه، ایونت هایی که تگ آنالیتیکس روی سایت خودتان ثبت میکند، شماره موبایل یا ایمیل کسانی که در خبرنامه عضو شده اند، شناسه کاربرانی که لاگین کرده اند، مرحله لیدها در CRM، جواب نظرسنجی بعد از خرید و سفارش های تلفنی یا دایرکت اینستاگرام که تیم فروش دستی ثبت میکند.
فرق داده شخص اول، دوم و سوم چیست؟
داده شخص اول را خودتان از مشتری های خودتان جمع میکنید. داده شخص دوم داده شخص اول یک شرکت دیگر است که طبق توافق مستقیم با شما به اشتراک میگذارد. داده شخص سوم را شرکتی جمع کرده که هیچ رابطه مستقیمی با آدم های داخل آن ندارد و معمولا از ترکیب منابع زیاد ساخته میشود؛ منبع و رضایت آن از همه مبهم تر است.
آیا جلوگیری از ردیابی سافاری روی کوکی شخص اول هم اثر دارد؟
بله، تا حدی. طبق مستندات WebKit، قابلیت Intelligent Tracking Prevention سافاری همه کوکی هایی را که با جاوااسکریپت ساخته شده اند و بقیه حافظه قابل نوشتن با اسکریپت را بعد از ۷ روز بدون تعامل کاربر با سایت پاک میکند و کوکی های پاسخ های شخص ثالثی را که پشت CNAME پنهان شده اند هم به ۷ روز محدود میکند. پس بازدیدکننده سافاری که بعد از یک هفته برگردد ممکن است کاربر جدید دیده شود.
حالا که کروم کوکی شخص ثالث را حذف نکرد، باز هم داده شخص اول لازم است؟
بله. گوگل مهر ۱۴۰۴ (اکتبر ۲۰۲۵) اعلام کرد کروم روش فعلی، یعنی دادن انتخاب کوکی شخص ثالث به کاربر، را حفظ میکند. ولی سافاری از قبل کوکی شخص ثالث را به طور پیش فرض میبندد و کوکی های اسکریپتی را محدود میکند و ادبلاکرها و انتخاب های رضایت کاربر هم بخشی دیگر از داده را حذف میکنند. سفارش ها و پرونده مشتری های خودتان تنها لایه سنجشی است که هیچ کدام از این تنظیمات پاکش نمیکند.
منابع و روش
رفتار مرورگرها (بستن کوکی شخص ثالث در سافاری، محدودیت ۷ روزه کوکی های ساخته شده با جاوااسکریپت و کوکی های پشت CNAME) از مستندات و بلاگ WebKit، موضع کروم درباره کوکی شخص ثالث و فناوری های بازنشسته Privacy Sandbox از پست ۱۷ اکتبر ۲۰۲۵ گوگل و توضیح enhanced conversions از راهنمای گوگل ادز آمده است؛ همه در ۲۴ آبان ۱۴۰۵ (۱۵ نوامبر ۲۰۲۶) باز شدند. قابلیت ها و جایگاه پلن های ادپیکس از adpix.io/pricing در ۲۲ آبان ۱۴۰۵ آمده است. فروشگاه مثال عددی و همه عددهای آن فرضی هستند.
- WebKit: Tracking Prevention in WebKit
- WebKit: CNAME Cloaking and Bounce Tracking Defense (۱۲ نوامبر ۲۰۲۰)
- Privacy Sandbox: Update on Plans for Privacy Sandbox Technologies (۱۷ اکتبر ۲۰۲۵)
- راهنمای گوگل ادز: About enhanced conversions
این مطلب با کمک هوش مصنوعی نوشته شده و پیش از انتشار توسط تیم ادپیکس بازبینی شده است. سیاست تحریریه